मोक्षसंन्यास योग अध्याय 18

 https://drive.google.com/file/d/1QcEFmiXAUUx5Eb5eI0WaOkvdod_6lZqV/view?usp=drivesdk

For Audio open above link

____________________________

  अध्याय 18                  

  मोक्षसंन्यास योग 

ॐ श्री परमात्मने   नम:

         श्रीमद्भगवद्गीता

        अथाष्टादशोऽध्याय:

         अर्जुन उवाच

    सन्-न्यासस्-य    महाबाहो , 

        तत्-त्वमिच्-च्छामि वेदितुम्

     त्यागस्-य  च  हृषीकेश ,

पृथक् _ केशि _निषूदन   ll 1 ll    

     

 श्रीभगवानुवाच

काम्-यानाङ्  कर्मणान्  न्यासम् ,

   सन् _न्यासङ्   कवयो विदुः।

      सर्वकर्मफलत्- त्यागम् ,

   प्राहुस् _त्यागव्ँ-विचक्-क्षणाः॥ 2 ॥

      त्याज्- यन्  दोषवदित्-येके, 

          कर्मप्- प्राहुर् _मनीषिणः l

         यद्-ज्ञ _दान _तपख्  कर्म, 

      नत्- त्याज्-य _मिति चापरे ll 3 ll

       निश्-श्चयम्   शृणु मे तत्-त्रत्  ,

         त्यागे     भरतसत् _तम  ।

        त्यागो हि पुरुषव्-व्याग्-घ्रत्  

      त्रिविधस्   सम् _ प्रकीर्तितः॥ 4 ॥

          यद्-ज्ञ _दान _तपख्  कर्म, 

      नत्-त्याज्-यङ् कार्यमेव तत् l 

           यद्-ज्ञो  दानन्  तपश्-चैव  , 

        पावनानि मनीषिणाम् ll 5 ll

   

       एतान्-न्यपि  तु   कर्माणि, 

     सङ्गन्   त्यक् _त्वा फलानि च।

कर्तव्-व्या _नीति मे पार्थ, 

    निश्-श्चितम् मतमुत् _तमम् ॥ 6 ॥

     नियतस-य तु सन् _न्यासख् ,

कर्मणो नोपपद्-द्यते ।

          मोहात् _तस्-य  परित्-त्यागस् , 

          तामसफ्   परिकीर्तितः ॥ 7 ॥

    दुःखमित्-त्येव यत्-कर्म,

     कायक्-क्लेश _भयात् _त्यजेत्।

     स कृत्-त्वा राजसन्  त्यागन् , 

      नैवत्-त्यागफलल्ँ  लभेत् ॥ 8 ॥

      कार्यमित्-त्येव यत्-कर्म,

         नियतङ्    क्रियतेऽर्जुन ।

    सङ्गन्  त्यक् _त्वा फलञ् चैव, 

 सत्- त्यागस् सात् _त्विको मतः॥ 9 ॥

     नद्- द्वेष्ट्यकुशलङ् कर्म, 

   कुशले       नानुषज्जते ।

   त्यागी सत् _त्व समाविष्-ष्टो, 

      मेधावी छिन्नसव्ँशयः  ॥ 10 ॥

  न हि देहभृता शक्-यन् , 

   त्यक्तुङ्  कर्माण्-यशेषतः।

 यस्-स्तु कर्मफलत्-त्यागी , 

   सत्- त्यागीत्-य _भिधीयते ॥ 11 ॥

  अनिष्-ष्टमिष्-ष्टम्  मिश्रञ् चत्

  त्रिविधङ् कर्मणफ् फलम्

भवत्-त्यत्- त्यागिनाम् प्रेत्-त्य, 

न तु सन् _न्यासिनाङ् क्वचित्॥ 12 ॥

   पञ्-चैतानि महाबाहो, 

कारणानि निबोध मे ।

    साङ्ख्ये कृतान्-तेप्- प्रोक्-तानि,

   सिद्-द्धये   सर्वकर्मणाम्   ॥ 13॥

  अधिष्-ष्ठानन्  तथा कर्ता, 

  करणञ्  च पृथग्-ग्विधम्।

    विविधाश्-श्च पृथक्- चेष्-ष्टा ,   

   दैवञ् चैवात्-त्र पञ्-चमम्॥ 14 ॥

  शरीरवाङ् _मनोभिर् _यत् ,

  कर्मप्- प्रारभते   नरः।

न्याय् _ यव्ँ वा विपरीतव्ँ  वा,

   पञ् -चैते  तस्-य   हेतवः  ॥ 15 ॥

 तत्-त्रैवम्  सति  कर्तारम् , 

  आत्मानङ्  केवलन्   तु यः।

   पश्-यत्-त्य _कृतबुद्-द्धित्-त्वान् , 

 न स  पश्-यति   दुर्मतिः॥ 16 ॥

यस्-य नाहङ्कृतो भावो, 

   बुद्-द्धिर् _यस्-य न लिप्-यते ।

   हत्-त्वापि स इमाँल् _लोकान् ,  

    न हन्ति न निबद्-ध्यते ॥ 17 ॥  

  ज्ञानञ् ज्ञेयम्  परिद्-ज्ञातात् 

    त्रिविधा     कर्मचोदना ।

    करणङ्  कर्म  कर्तेतित्  

   त्रिविधख् कर्मसङ्ग्रहः ॥ 18 ॥

    ज्ञानङ्  कर्म  च  कर्ता  चत् 

      त्रिधैव     गुणभेदतः  ।

    प्रोच्-यते गुणसङ्ख्याने , 

   यथावच्-च्छृणु तान्-यपि॥ 19 ॥

     सर्वभूतेषु   येनैकम् , 

  भावमव्-व्ययमीक्-क्षते।

    अविभक्तव्ँ   विभक्तेषु , 

तज्ज्ञानव्ँ विद्-द्धि सात् _त्विकम्

॥ 20 ॥

   पृथक्_ त्वेन तु यज्ज्ञानन्  ,

   नानाभावान्-पृथग्-ग्विधान्।

    वेत्-ति  सर्वेषु  भूतेषु ,

   तज्ज्ञानव्ँ  विद्-द्धि राजसम् ॥  21 ॥

   यत्तु कृत् _ स्नवदेकस्-स्मिन् ,   

          कार्ये सक्-तमहैतुकम्।

   अतत् _ त्वार्थ _वदल्पञ्    च , 

        तत्ताम _समुदाहृतम्   ॥ 22 ॥

     नियतम्   सङ्-ग _रहितम् ,  

अरागद्-द्वेषतख्  कृतम् ।

     अफलप्-प्रेप्-प्सुना कर्म, 

 यत्तत् _सात् _त्विक मुच्-यते॥ 23 ॥

      यत्तु कामेप्-प्सुना कर्म, 

     साहङ् _कारेण वा पुनः।

     क्रियते बहुलायासन्  ,

       तद्-द्राज _समुदाहृतम् ॥  24 ॥

       अनुबन्धङ्  क्षयम्   हिव्ँसाम् , 

      अनवेक्ष्य च पौरुषम् ।

  मोहादारब्-भ्यते कर्म,

यत्तत् _तामस _मुच्-यते ॥ 25 ॥

        मुक्तसङ्गोऽन_हव्ँवादी, 

      धृत्- त्युत् _साहसमन्- वितः।

    सिद्ध्यसिद्ध्योर् _निर्विकारख्  , 

       कर्ता सात् _त्विक उच्-यते॥ 26 ॥

        रागी कर्मफलप्-प्रेप्-प्सुर् , 

      लुब्-ब्धो हिव्ँसात्-त्मकोऽशुचिः।

      हर्षशोकान्- वितख्   कर्ता , 

      राजसफ्   परिकीर्तितः॥ 27 ॥

    अयुक्तफ्   प्राकृतस् स्तब्-ब्धश्  ,

     शठोनैष्-कृतिकोऽलसः।

       विषादी   दीर्घसूत्-त्री  च, 

    कर्ता तामस उच्- यते ॥ 28 ॥

    बुद्-द्धेर्भेदन् धृतेश्-श्चैव,

    गुणतस् _त्रिविधम्   शृणु।

     प्रोच्-य मानम_शेषेण , 

   पृथक्_त्वेन धनञ्जय  ॥ 29 ॥

    प्रवृत्तिञ् च निवृत्तिञ्  च, 

        कार्याकार्ये भयाभये।

बन्धम् मोक्-क्षञ्  च या वेत् _ति, 

बुद्-द्धिस् सा पार्थ सात् _त्विकी ll 30॥

    यया धर्ममधर्मञ्  च ,

      कार्यंञ् चाकार्यमेव च।

      अयथावत्- प्रजानाति , 

    बुद्-द्धिस्  सा पार्थ राजसी॥ 31 ॥

      अधर्मन् धर्ममिति या, 

        मन्-यते तमसावृता।

        सर्वार्थान्-विपरीताव्ँश्-श्च ,

      बुद्-द्धिस् सा पार्थ तामसी॥ 32 ॥

         धृत्-त्या यया धारयते,  

        मनफ्_ प्राणेन्द्रियक्-क्रियाः।

     योगेनाव्-व्यभिचारिण्-ण्या, 

धृतिस् सा पार्थ सात् _त्विकी॥ 33 ॥

  यया तु धर्मकामार्थान् , 

 धृत्-त्या  धारयतेऽर्जुन

 प्रसङ्-ङ्गेन  फलाकाङ्क्षी, 

धृतिस्   सा पार्थ राजसी  ॥ 34 ॥

    ययास्- स्वप्-प्नम् भयम् शोकव्ँ , 

      विषादम्     मदमेव च।

    न विमुञ्- चति दुर्मेधा ,

    धृतिस्  सा पार्थ तामसी॥ 35 ॥

      सुखन् त्विदानीन्  त्रिविधम्  ,

             शृणु मे भरतर्षभ ।

   अब्-भ्यासाद् -द्रमते यत्-त्र, 

दुःखान्-न्तञ्  च निगच्-च्छति  ॥ 36 ॥

  यत् _ तदग्-ग्रे विषमिव ,    

     परिणामेऽ मृतोपमम् ।

तत्- सुखम् सात् _त्विकम्  प्रोक्-क्तम्

आत्-त्मबुद्-द्धिप्-प्रसादजम् ॥ 37 ॥

   विषयेन्द्रियसय्ँयोगाद् , 

    यत्तदग्-ग्रेऽ मृतोपमम्।

        परिणामे विषमिव, 

तत्  सुखम् राजसम्  स्मृतम् ॥ 38 ॥

      यदग्-ग्रे चानुबन्-न्धे च, 

       सुखम्  मोहनमात्- त्मनः।

निद्-द्रालस्-यप्- प्रमादोत्-त्थन् , 

   तत्ताम _समुदाहृतम् ॥ 39 ॥

न तदस्-स्ति पृथिव्-व्याव्ँ वा, 

         दिवि  देवेषु  वा  पुनः।

सत् _ त्वम् प्रकृतिजैर्मुक्तय्ँ ,

यदेभिस्  स्यात् _ त्रिभिर्गुणैः ॥ 40 ॥

  ब्राह्मणक्-क्षत्-त्रियविशाम् ,

       शूद्-द्राणाञ् च परन्-न्तप ।

       कर्माणिप्- प्रविभक्तानिस्    

         स्वभावप्- प्रभवैर्गुणैः ॥ 41 ॥

       शमो दमस्-स्तपश्   शौचङ् ,    

   क्षान-तिरार् _ जवमेव च।

   ज्ञानव्ँ विद्-ज्ञानमास्-स्तिक्-यम्  

 ब्रह्मकर्मस्-स्वभावजम् ॥ 42 ॥

    शौर्यन् तेजो धृतिर्दाक्ष्यय्ँ  ,

    युद्-द्धे चाप्-प्यपलायनम्।

      दानमीश्-श्वर _भावश्-श्चक्

   क्षात्रङ् कर्मस्-स्वभावजम् ॥ 43 ॥

   कृषिगौरक्ष्यवाणिज्-ज्यव्ँ    

   वैश्-यकर्मस्- स्वभावजम्।

    परिचर्यात्-त्मकङ्  कर्म ,  

  शूद्रस्-स्यापिस्-स्वभावजम्॥ 44 ॥

    स्वेस्- स्वे कर्मण्-य _भिरतस् ,  

     सव्ँ सिद्-द्धिल्ँ  लभते नरः।

    स्वकर्म निरतस्  सिद्-द्धिय्ँ   

     यथा विन्-दति तच्- च्छृणु ॥ 45 ॥

       यतफ्  प्रवृत्तिर् _ भूतानाय्ँ  , 

         येन सर्वमिदन् ततम्  ।

     स्वकर्मणा तमब्-भ्यर्च्य , 

   सिद्-द्धिव्ँ  विन्-दति मानवः॥ 46 ॥

     श्रेयान्स्वधर्मो विगुणफ् , 

      परधर्मात् _ स्वनुष्-ष्ठितात्।

स्वभावनियतङ् कर्म

  कुर्वन् _नाप्-प्नोति किल्बिषम् ॥ 47 ॥

        सहजङ्  कर्म कौन्तेय,  

        सदोषमपि नत्- त्यजेत्।

         सर्वारम्भा हि दोषेण ,

     धूमेनाग्- ग्निरिवावृताः ॥ 48 ॥

     असक्तबुद्-द्धिस् सर्वत्-त्र , 

      जितात्-त्मा विगतस्-स्पृहः।

नैष्- कर्म्यसिद्-द्धिम् परमाम्  , 

  सन् _न्यासेनाधिगच्-च्छति ॥ 49 ॥

   सिद्-द्धिम्  प्राप्-प्तो  यथा ब्रह्म , 

   तथाप्- प्नोति निबोध मे।

        समासेनैव    कौन्तेय,

निष्-ष्ठाद् ज्ञानस्-य या परा॥ 50 ॥

   बुद्ध्या विशुद्-द्धया युक्-क्तो,

   धृत्- त्यात्-त्मानन्  नियम्-म्य च।

शब्-दादीन्- विषयाव्ँस्-त्यक्- त्वा, 

  रागद्-द्वेषौव्-व्युदस्-य च ॥ 51 ॥

विविक्-क्तसेवी लग्-घ्वाशी, 

       यतवाक्_कायमानसः।

  ध्यानयोगपरो नित्यव्ँ  

 वैराग्-ग्यम्  समुपाश्-श्रितः॥ 52 ॥

    अहङ्कारम्   बलन्  दर्पंङ् , 

   कामङ्   क्रोधम्   परिग्-ग्रहम्।

     विमुच्-य निर्ममश्  शान्-न्तो , 

    ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ 53 ॥

   ब्रह्मभूतफ्   प्रसन्नात्-त्मा , 

     न शोचति न काङ्क्षति।

      समस्   सर्वेषु  भूतेषु ,  

  मद्-द्भक्तिल्ँ   लभते पराम्  ॥ 54 ॥

       भक्त्या ‌ मामभिजानाति, 

     यावान्-यश्-श्चास्-स्मि तत् _त्वतः।

ततो मान्- तत्- त्वतोद्-  ज्ञात्वा , 

          विशते तदनन्- तरम्  ॥ 55 ॥

   सर्वकर्माण्-ण्यपि सदा , 

     कुर्वाणो मद् _व्यपाश्-श्रयः।

 मत्-प्रसादाद _वाप्-प्नोति, 

   शाश्-श्वतम् पदमव्-व्ययम्॥ 56 ॥

      चेतसा सर्वकर्माणि , 

   मयि सन् _न्यस्-य मत्-परः।

   बुद्-द्धि योगमुपाश्-श्रित्-त्य, 

   मच् _चित्तस्  सततम्  भव ॥ 57 ॥

      मच् _चित्तस्  सर्वदुर्गाणि, 

    मत् _ प्रसादात् _तरिष्-यसि।

    अथ चेत् _त्व _महङ्कारान् , 

  नश्- श्रोष्-यसि विनङ्क्ष्यसि॥ 58 ॥

  यदहङ्कारमाश्- श्रित्य, 

 न योत्स्य इति मन्-यसे।

मिथ्- यैषव्-व्यवसायस्-स्ते , 

प्रकृतिस् _त्वान्  नियोक्ष्यति ॥ 59 ॥

    स्वभावजेन कौन्तेय , 

   निबद्-द्धस्  स्वेन कर्मणा।

   कर्तुन् नेच्-च्छसि यन्-मोहात् ,

करिष्-ष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ 60 ॥

       ईश्वरस्   सर्वभूतानाम् ,

      हृद्देशेऽर्जुन तिष्-ष्ठति।

    भ्रामयन्   सर्वभूतानि, 

यन्त्रारूढानि मायया ॥ 61 ॥

      तमेव शरणङ्  गच्-च्छ,  

   सर्वभावेन     भारत ।

तत्प्रसादात्पराम्  शान्तिम् ,

स्थानम् प्राप् _स्यसि शाश्-श्वतम् ॥62ll

      इति ते ज्ञानमाख्-ख्यातङ् , 

     गुह्याद् _गुह्य तरम्   मया।

विमृश् -श्यैतदशेषेण ,

    यथेच्-च्छसि  तथा   कुरु   ॥ 63 ॥

     सर्वगुह्यतमम्  भूयश्  ,

       श्रुणु  मे  परमव्ँ  वचः।

   इष्-ष्टोऽसि मे दृढमिति , 

    ततो वक्ष्यामि ते हितम्  ॥ 64 ॥

   मन्मना भव मद्-द्भक्तो,

    मद्-द्याजी मान्   नमस्कुरु।

मामेवैष्- यसि सत्-त्यन् तेप्

  प्रतिजानेप्- प्रियोऽसि मे॥ 65 ॥

     सर्वधर्मान्- परित्-त्यज्- य , 

     मामेकम्   शरणव्ँ   व्रज।

   अहन्  त्वा सर्वपापेब्-भ्यो , 

   मोक्-क्षयिष्-यामि मा शुचः॥ 66 ॥

 

   इदन् ते ना तपस्-स्काय, 

     ना भक्ताय      कदाचन ।

     न चाशुश्-श्रूषवे वाच्यन्   ,

   न च माय्ँ  योऽब्-भ्यसूयति ॥ 67 ॥

     य इमम्   परमङ्   गुह्यम्  ,

      मद्भक्तेष्- वभिधास्- यति।

    भक्तिम्  मयि पराङ्  कृत्वा,     

      मामेवैष्- यत्- यसव्ँशयः॥ 68 ॥

        न च तस्-मान्- मनुष्- येषु, 

         कश्-श्चिन्-मेप्-प्रियकृत्तमः।

        भविता न च मे तस्-माद् , 

         अन्-यफ्  प्रियतरो भुवि॥ 69 ॥

    अद्-ध्येष्-यते च य खइमन् , 

     धर्म्यम्      संवादमावयोः।

   ज्ञानयद्-ज्ञेन तेनाहम् , 

    इष्-ष्टस् स्यामिति मे मतिः॥ 70 ॥

         श्रद्-द्धावान _नसूयश्-श्च, 

           शृणुयादपि यो नरः ।

    सोऽपि मुक्तश्   शुभाँल्लोकान् , 

    प्राप्-प्नुयात्- पुण्यकर्मणाम् ॥ 71 ॥

    कच्चिदेतच् _छ्रुतम्    पार्थ,

           त्वयैकाग्-ग्रेण चेतसा।

     कच्चिदद्-ज्ञान  सम्मोहफ् , 

     प्रनष्-ष्टस्-स्ते धनञ्जय  ॥ 72 ॥

         अर्जुन उवाच

    नष्-ष्टो मोहस्  स्मृतिर्लब्धात्    

     त्वत् प्रसादान्- मयाच्- युत।

     स्थितोऽस्-स्मि गतसन्देहख् , 

    करिष्-ये   वचनन्   तव ॥ 73 ॥

            सञ्जय उवाच

     इत्यहव्ँ   वासुदेवस्-य , 

     पार्थस्-य च महात्-त्मनः।

     संवाद _ मिममश्-श्रौषम्, 

     अद्भुतम्  रोमहर्षणम् ॥ 74 ॥

    व्यासप्-प्रसादाच् _छ्रुतवान् , 

    एतद्- गुह्यमहम्   परम् ।

योगय्ँ  योगेश्-श्वरात्- कृष्णात् , 

 साक्षात् -कथयतस्  स्वयम् ॥ 75 ॥

राजन् _ सव्ँस्-स्मृत्य सव्ंँस्-स्मृत्य, 

संवाद _ मिममद्-द्भुतम् ।

केशवार्जुनयोफ्  पुण्यम्  , 

     हृष्यामि च मुहुर्मुहुः   ॥ 76 ॥

 तच्च सव्ँस्-स्मृत्य सव्ंँस्-स्मृत्य,    

 रूपमत्-यद्-भुतम्  हरेः।

   विस्-स्मयो मे महान् राजन्,

  हृष्-ष्यामि च पुनफ् पुनः॥ 77 ॥

यत्-त्र योगेश्-श्वरख्  कृष्णो,

     यत्-त्र  पार्थो धनुर्धरः।

तत्-त्रश्- श्रीर् _ विजयो भूतिर्  , 

 ध्रुवा नीतिर् _मतिर् _मम ॥ 78 ॥

यत्-त्र योगेश्-श्वरख्  कृष्णो,

     यत्-त्र  पार्थो धनुर्धरः।

तत्-त्रश्- श्रीर् _विजयो भूतिर्  , 

 ध्रुवा नीतिर् _मतिर् _मम ॥ 78 ॥

 

ॐ तत्सदितिश् श्रीमद्भगवद्गीतासु 

उपनिषत्सुब्  ब्रह्मविद्यायाय्ँ

योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे

मोक्षसन् _न्यासयोगो नाम

अष्टादशोऽध्यायः

 ll   ॐ श्रीकृष्णार्पणमस्तु  ll

हरये नमः हरये नमः हरये नमः